Warm Westerkwartier werkt in Culemborg aan een warmtenet voor 500 woningen op basis van restwarmte uit rioolwater. Het project ontvangt subsidie uit het Europese project Citizen-led Renovation (CLR). Doel van deze subsidie is inwoners aan het stuur zetten bij energiebesparende renovatieprojecten.
In de wijk Westerkwartier in Culemborg is dat vanaf de start van het plannen maken het uitgangspunt geweest, zegt Bas de Jong. Hij is voorzitter van de energiecoöperatie Warm Westerkwartier, die sinds juni 2024 bestaat, circa 50 leden kent, en aan de slag is met de ontwikkeling van een warmtenet voor de 500 woningen in de wijk.
Voor De Jong is dit geen onbekende materie, want hij was procesmanager van twee Proeftuinen Aardgasvrij Wijken: de Meent in Hilversum en Hengstdal in Nijmegen. Wat hij daar leerde? “Los van of een concept technisch goed is, als het niet van de bewoners komt, heeft het eigenlijk geen kans van slagen. Er moet eigenaarschap zijn bij bewoners, anders wordt het gauw gevoeld als iets dat wordt opgedrongen. Het gaat over dingen die in de privésituatie ingrijpen, dus je kan dat eigenlijk niet van buitenaf opleggen. Dat is mijn overtuiging.”
Rioolwaterzuivering
Dat wil allerminst zeggen dat het ontwikkelen van een warmtenet zonder expertise en middelen kan. Al vanaf het begin in 2022 zoekt het initiatief naar financiering en krijgt het financiële steun van de Gemeente Culemborg en het Duurzaamheidsfonds van BetuweWind. Met dat geld kan een eerste verkenning worden uitgevoerd naar een MT-warmtenet op basis van restwarmte uit rioolwater. Die bron is dichtbij: er is een effluent van de rioolwaterzuivering die vlak langs de wijk loopt. Die verkenning kent een positieve uitkomst en is voor de energiecoöperatie reden om een lening aan te vragen bij het Ontwikkelfonds Warmte van Energie Samen voor de verdere ontwikkeling van het warmtenet. Inmiddels staat de coöperatie op het punt een voorstel voor te leggen aan de leden om een ZLT-variant uit te werken.
Ideale wijk
Steven Hulst is vanuit Energie Samen Rivierenland als projectleider aan boord gekomen nadat Warm Westerkwartier bij het Ontwikkelfonds Warmte aanklopte. Via Energie Samen komt ook het Europese project CLR in beeld. Westerkwartier is divers in bouwjaren, divers in bewonerssamenstelling en divers in koop en huur. “Er komt van alles samen”, zegt Hulst. “Het is daarmee een hele interessante mix, die ervoor zorgt dat er veel te leren valt over de vraag hoe je iets kan creëren dat voor iedereen werkt.”
CLR gaat over verduurzaming van de gebouwde omgeving in brede zin, dus is een warmtenetcasus in Europees verband interessant om te onderzoeken. Voor Warm Westerkwartier is het project waardevol in de wetenschap dat de ontwikkeling van een warmtenet jaren vraagt, zegt Hulst. “Wat is dan het handelingsperspectief van de bewoner? Gaat hij dan op zijn handen zitten wachten tot het moment dat wij aanbellen met een contract, of kan hij in de tussentijd ook iets doen?”
CLR biedt tot en met december 2028 procesondersteuning (200 uur per jaar). Die kan Warm Westerkwartier inzetten voor het activeren en betrokken houden van bewoners en het bieden van handelingsperspectief, zegt Hulst. “Zeker als we naar een ZLT-net gaan, weten we dat er woningen zijn die nog een aantal stappen moeten zetten. Welke stappen zijn dat dan? Daar kan je adviesbureaus voor inschakelen, maar dat kan misschien efficiënter door bewoners zelf daarin te betrekken.”
Hulst noemt als voorbeeld een inwoner die een verduurzamingsaanpak voor zijn woning heeft uitgezocht en dat tijdens een informatieavond deelt met medebewoners met vergelijkbare woningtypen, of het opzetten van collectieve inkoopacties voor installaties. “Ik denk dat we dat ook echt nodig hebben. Nederland staat voor een enorme verbouwing. Er moet overal wel wat gebeuren, en dan is het fijn wanneer bewoners daar zelf regie in kunnen krijgen en ze verzekerd zijn van professionele ondersteuning.”
Van MT naar ZLT
Een warmtenet op zeventig graden was het vertrekpunt voor Westerkwartier. Onder meer omdat er veel oude, vooroorlogse, kleine woningen zijn waar weinig techniek in past. De voorgestelde switch naar ZLT is gedreven vanuit een aantal ontwikkelingen. Netcongestie is een van de obstakels waar het project tegenaan loopt, zegt Hulst. “Dat maakt het lastiger om een netaansluiting te krijgen. Verder is er meer druk om de woningen te verduurzamen. Een MT-warmtenet is natuurlijk makkelijk. Daar kan je elke woning wel mee verwarmen, maar het is niet altijd de meest duurzame oplossing.”
Bas de Jong noemt in dit licht ook het perspectief voor inwoners die recent of in de komende jaren een warmtepomp hebben genomen of nemen. Zij zouden dan alsnog kunnen aansluiten op het aan te leggen bronnet. “MT is gewoon echt een ander systeem, dan kan dat niet meer. Dat geeft als risico dat we te weinig afnemers gaan krijgen. En dan kunnen het warmtenet financieel niet dragen.”
