Burgers exploiteren warmtenetten steeds vaker zelf

Geplaatst op 29-03-2021 door Stichting Warmtenetwerk

Steeds meer energiecoöperaties in Nederland richten zich op het opwekken van duurzame warmte én het opzetten van warmtenetten. Afgelopen jaar is het aantal initiatieven met concrete plannen en projecten voor een collectieve warmtevoorziening of collectief opdrachtgeverschap toegenomen met 23 tot 77 projecten, klein en groot. En daarbij wordt vrijwel standaard gekozen voor een lokale, duurzame energiebron. Een en ander blijkt uit de Lokale Energiemonitor 2020. Twee projecten springen er in uit, zowel op het gebied van concrete activiteiten als op innovatief gebied: Energiek Nagele uit de Noordoostpolder en Ketelhuis WG in Amsterdam.

 

De Lokale Energiemonitor van HIER opgewekt houdt al jaren de duurzame energieopwekking door burgercoöperaties in de gaten. In de meest recente versie, van 2020, wordt een flinke stijging geconstateerd van het aantal warmtenetprojecten door energiecoöperaties. Volgens de monitor is dat mede dankzij overheidssubsidies en -programma’s, zoals het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW).

De overgrote meerderheid richt zich op de kansen voor een lokaal warmtenet (64 van de 77 projecten). Wat tevens opvalt is de grote diversiteit aan lokale warmtebronnen. Veel aandacht gaat uit naar aquathermie uit oppervlaktewater, riool- en afvalwater of drinkwater (totaal 39%). 11% wil gebruik maken van restwarmte van lokale bedrijven. 

 

Nagele
Opvallend is het toenemende enthousiasme voor zonthermie, ofwel warmtewinning uit zonne-energie met zonnecollectoren. Energiek Nagele – de energiecoöperatie van het gelijknamige dorp in de Noordoostpolder – heeft op dit gebied het meest concrete project in uitvoering. Het wordt namelijk na 2 jaar van voorbereiding dit jaar uitgevoerd, vertelt projectleider Rutger Bergboer. 

“We hebben als energiecoöperatie enkele jaren geleden geld gekregen, omdat in de Noordoostpolder een windpark is gerealiseerd. Het gaat om € 10.000,- per jaar voor de komende 20 jaar. Deze compensatie zetten we in om dit dorp, dat in de jaren 50 als modernste dorp van Nederland is ontworpen en gebouwd, om te bouwen tot het meest duurzame dorp van Nederland. Omdat de woningen onder architectuur zijn gebouwd, is het best ingrijpend om ze te isoleren en van warmtepompen te voorzien. In de prijsvraag, die we een paar jaar geleden uitschreven, kwam het consortium van Sacon Architecten, Boom, Innax en Hocosto met het idee om een warmtenet te realiseren met als bron zonthermie op de platte daken van woningen en utiliteitsgebouwen. Als energieopslag wordt het warmteopslagsysteem in de bodem van HoCoSto gebruikt.”

 

Leidingen over dak
Het is de bedoeling dat zo veel mogelijk woningen in Nagele op die manier aan het coöperatief warmtenet worden gekoppeld. “Maar we beginnen relatief klein met 8 woningen en een voormalige school in een van de vele woonhofjes in Nagele. Deze woningen zijn op één na van woningbouwvereniging Mercatus. De andere, particuliere woningeigenaar is gelukkig ook over de streep getrokken. En dat is belangrijk omdat de leidingen van het warmtenet niet door de grond gaan, maar over de platte daken. Dit idee, door HoCoSto aangedragen, is cruciaal voor de business case, want op deze manier hoeft er buitenshuis niet gegraven te worden. En ook in de huizen is de aansluiting veel makkelijker, omdat de huidige cv-ketels op de eerste verdieping staan. Deze maken plaats voor de afleverset, en de openingen voor rookgasafvoer van de cv-ketels gebruiken we nu om de leidingen van het warmtenet binnen te brengen. Daarnaast wordt 1 centrale warmtepomp geïnstalleerd als back-up, maar we willen met het HoCoSto-systeem ervoor zorgen dat we de warmtepomp zo min mogelijk gaan gebruiken.” Het gaat overigens om een systeem met een hogere temperatuur-aanvoer van 70 graden Celsius. Het systeem kent een door HoCosto berekende Seasonal Coefficient of Performance (SCOP) van bijna 8.

 

‘Knex’-systeem
Het ‘Knex’-systeem van HoCoSto wordt samen met de centrale technische ruimte tussen de woningen en de voormalige school in de bodem geplaatst en zorgt voor buffering van de zonnewarmte. “Aankomende mei/juni wordt deze ingegraven en het is de bedoeling dat de gasaansluiting er per september afgaat. Dan is deze pilot hét voorbeeld voor andere hofjes in Nagele, want de volgende stap is nog eens 100 tot 150 woningen op relatief korte termijn op deze manier van warmte te voorzien”, aldus Bergboer, die benadrukt dat bewoners meedoen volgens het niet-meer-dan-nu-principe. “Dus niet het ‘niet meer dan anders-principe’, dat geïndexeerd wordt op basis van de gasprijzen. Wij vinden dat niet logisch, want je kunt van tevoren goed weten wat de kosten zijn van het warmtenet dat de grond in gaat. Dat is ook mogelijk als je dit lokaal realiseert en geen winst hoeft te maken of aandeelhouders tevreden moet stellen.”

 

KetelhuisWG
In Amsterdam valt het bijzondere, eveneens coöperatieve warmteproject KetelhuisWG op. Al eerder is het project hier technisch uitgelegd, maar inmiddels zijn er belangrijke stappen genomen. In dit project gaat een (nieuw) gemaal in de zomer warmte uit het kanaalwater betrekken. Die warmte wordt opgeslagen in ondergrondse reservoirs, om door buurtwarmtepompen tot temperaturen van circa 60 graden te worden gebracht. Kleine warmtenetten gaan dat water vervolgens over het terrein verspreiden. “Dit gebied midden in Amsterdam bestaat uit 30 losse gebouwen”, legt voorzitter Ted Zwietering van Energiecoöperatie KetelhuisWG uit. “De bewoners van ieder gebouw worden gevraagd mee te doen. Als 70% ja zegt, dan doet het hele gebouw mee en gaan we zorgen voor de aansluiting. Dat geldt zeker voor de gebouwen van woningcorporatie Stadgenoot, die ongeveer de helft van alle woningen bezit. Om het project te starten hebben we 800 deelnemers nodig. De ledenwerving die we afgelopen maanden zijn gestart, loopt zeer voorspoedig. Ondanks de corona-beperkingen hebben we al 300 bewoners bereid gevonden mee te doen.” 

 

Niet-meer-dan-nu-principe
Ook bij KetelhuisWG wordt het niet-meer-dan-nu-principe gehanteerd. Zwietering: “Dat komt ook omdat wij pas gaan graven en aanleggen bij voldoende deelname. Een voorinvestering is niet voor het systeem nodig, wel voor de werving. Bij voldoende deelname kunnen we dus rendabel aan de slag.” In Amsterdam zijn dankzij de vorig jaar toegekende PAW-subsidie 3 mensen in dienst gekomen van de energiecoöperatie. “Dat is hard nodig, want de komende tijd moeten nog veel vergunningen worden afgegeven. Dat vraagt veel werk. Maar zoals het er nu uitziet gaan we vanaf januari woningen aansluiten”, aldus Zwietering.

 

Op de foto (met de klok mee):

  1. Bouwbord Nagele

  2. Plaatsen buffer

  3. Bovenaanzicht

  4. Plaatsen buffer

  5. Overzicht Warmtenet Nagele

  6. Plaatsen buffer

Auteur:
Harmen Weijer

Lees ook onze andere berichten