Nederland werkt aan 151 nieuwe warmtenetten
Lees meer
Veel gemeenten zijn bezig met het opstellen van een warmteprogramma om wijken aardgasvrij te maken. Daar hoort in veel gevallen ook een plan-MER bij, een milieueffectrapportage op programmaniveau. Daarvoor is extra onderzoek en afstemming nodig. Het brengt bovendien extra kosten met zich mee. Daarom komt het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) met de nieuwe Modelrapportage plan-MER. Tijdens een recent webinar werd besproken waarom dit instrument is ontwikkeld en hoe gemeenten het kunnen inzetten.
Toen duidelijk werd dat bij de meeste warmteprogramma’s een MER verplicht is, ontstond bij gemeenten direct onrust, zegt Katja Stribos, procesmanager Bouwstenen MER bij het NPLW. “Er kwamen signalen binnen van help, hoe werkt dat dan?” Gemeenten kampen met beperkte capaciteit en budget en adviesbureaus kunnen niet alle aanvragen tegelijk oppakken. Bovendien dreigt iedere gemeente afzonderlijk grotendeels hetzelfde werk te gaan doen. Een rijksbrede MER bleek juridisch niet mogelijk, omdat er geen centraal besluit is waaraan zo’n rapport gekoppeld kan worden. Een modelrapportage leek daarom de beste oplossing. Deze wordt gebaseerd op de plan-MER die eerder voor het warmteprogramma van Utrecht werd opgesteld en positief werd beoordeeld door de Commissie mer.
Modelrapportage
De kracht van de modelrapportage zit in het combineren van generieke kennis en lokale specificiteit. In Utrecht waren al verschillende warmtealternatieven onderzocht en beoordeeld op milieueffecten. Die kennis is nu vertaald naar een landelijk toepasbaar format, gekoppeld aan de vier hoofdstrategieën uit de Startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL): individuele oplossingen zoals lucht- of bodemwarmtepompen, midden temperatuur warmtenetten, lage- en zeer lage temperatuurnetten en als theoretische optie klimaatneutraal gas.
Buurttypologieën
Daarnaast is gewerkt met zogenoemde buurttypologieën, ontwikkeld door de Hogeschool van Amsterdam. Nederland is daarin opgedeeld in herkenbare typen wijken, van historische binnenstad tot naoorlogse woonwijk. De milieueffecten van warmtealternatieven verschillen immers per context. Een warmtenet in een villawijk met brede straten heeft andere effecten dan in een compacte binnenstad met smalle straten en kwetsbare ondergrond. Door deze combinatie van warmtealternatieven en buurttypen kunnen gemeenten grote delen van de milieubeoordeling overnemen. Alleen de locatiespecifieke aspecten zoals archeologische waarden, Natura 2000-gebieden of bijzondere bodemomstandigheden moeten nog aanvullend worden onderzocht en verwerkt.
Tijd en kosten besparen
De verwachting is dat deze aanpak aanzienlijke tijd en kosten bespaart. Tijdens het webinar werd genoemd dat een volledige plan-MER voor een grote gemeente kan oplopen tot 75.000 à 100.000 euro, exclusief de kosten voor toetsing door de Commissie mer. Door te werken met standaardteksten, een vaste structuur en een uitgewerkt beoordelingskader, kunnen adviesbureaus efficiënter werken en kunnen gemeenten gerichter opdracht geven. Ook voor de Commissie mer biedt de modelrapportage voordelen, zegt werkgroepsecretaris Michelle Vanderschuren van Commisie mer. “Hoe meer wij in een vaste structuur kunnen adviseren, hoe meer wij hopelijk tegelijkertijd kunnen dragen.” Als duidelijk is welke onderdelen generiek zijn en waar de gemeente is afgeweken, kan de commissie haar aandacht richten op de specifieke aanvullingen.
Waardevolle inzichten
Belangrijk is dat de plan-MER niet wordt gezien als een administratieve last. De milieueffectrapportage helpt juist om betere keuzes te maken. Een MER brengt niet alleen effecten in beeld, maar ook risico’s en randvoorwaarden voor uitvoering. Denk aan geluidsoverlast door warmtepompen, stikstofeffecten van aanlegwerkzaamheden of de impact van netverzwaring op de openbare ruimte. “Het helpt je om een goed beeld te krijgen. Als ik dus in die wijk aan de slag ga, wat kom ik dan tegen?”, zegt Stribos. Dat inzicht is van waarde voor planning, budgettering en communicatie met bewoners. Bovendien dwingt het gemeenten om expliciet te maken hoe milieueffecten worden meegewogen naast criteria als betaalbaarheid en CO2-reductie.
Onderdeel besluitvorming
De Commissie mer onderstreept dat de MER echt onderdeel moet zijn van het besluitvormingsproces. Het rapport moet passen bij het abstractieniveau van het warmteprogramma en niet achteraf worden ‘ingevoegd’. Ook roept de commissie op om breed te kijken: neem bijvoorbeeld de toekomstige koelvraag of de gevolgen voor het elektriciteitsnet mee in de beschouwing.
Meer informatie:
