Drijfveren en barrières ZLT-netten

Zeerlagetemperatuur-warmtenetten (ZLT-netten) kunnen mogelijk een aantrekkelijke manier zijn om te komen tot een aardgasvrije gebouwde omgeving. Bewoners zitten vaak nog met vragen en zorgen. Daarom zijn een heldere communicatie, realistische verwachtingen en vroegtijdige betrokkenheid van bewoners bij de verdere ontwikkeling van ZLT-netten erg belangrijk. Het rapport Warm bad of koude douche van TNO zoomt in op de drijfveren en barrières van eigenaar-bewoners bij het oriënteren op en kiezen voor ZLT-netten als warmteoplossing. De onderzoekers doen daarbij ook een aantal suggesties om zorgen en vragen weg te nemen. 

Er zijn diverse drijfveren om te kiezen voor een ZLT-net. Bewoners waarderen keuzevrijheid, individueel en lokaal eigenaarschap en onafhankelijkheid van grote energiebedrijven. Verschillende bewoners zijn enthousiast over nieuwe technologie, hebben behoefte aan een duurzaam energiesysteem en zien ZLT-netten als een passende duurzame techniek. Bestaande sociale cohesie kan bovendien helpen om een ZLT-net te laten landen. Ook de mogelijkheid tot koelen en het ontbreken van geluidsoverlast zijn drijfveren, net als de beschikbaarheid van bronnen, de relatief beperkte impact op de ondergrond vergeleken met andere netten, subsidies (WIS, SDE++, ISDE) en gunstige leningen. Tot slot kan de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw ) een stimulans zijn als de aanwijsbevoegdheid gebruikt wordt om een ZLT-net te implementeren. Bij veel van bovengenoemde aspecten is een transparante en gestructureerde communicatiestrategie essentieel. Onderzoek naar de plaatselijke behoeften van bewoners en voorbeelden van ZLT-netten in de praktijk kunnen het enthousiasme voor ZLT-netten aanwakkeren.

Vragen en zorgen

Tegelijkertijd zijn er ook bewoners die nog vragen en ook zorgen hebben. Niet iedereen voelt de urgentie om te verduurzamen of te veranderen. Soms heerst onzekerheid over de functionaliteit van ZLT-netten. Ze worden bijvoorbeeld als complex ervaren en verward

met MT – en HT -netten terwijl bewoners zich zorgen maken over voldoende warmte, de impact van renovatie en ruimtegebrek. Ook de afhankelijkheid van isolatie, de snelle ontwikkeling van alternatieve technieken zoals lucht – waterwarmtepompen kunnen zorgen voor twijfel, evenals onzekerheid over toekomstige kosten en desinvestering van bestaande technieken. 

Voor VvE’s kan een genoodzaakte wijziging van splitsingsaktes een barrière zijn, omdat vaak alle eigenaren en onder andere hun hypotheekverstrekkers moeten instemmen.  Daarnaast zorgt wantrouwen richting de overheid en energiebedrijven voor terughoudendheid. 

Sleutels voor bredere toepassing

Of bewoners uiteindelijk kiezen voor een ZLT-net hangt vooral af van het wegnemen van onzekerheid, de praktische haalbaarheid van renovaties en een sluitende businesscase (vaak ondersteund door subsidies). Het onderzoek onderstreept daarmee het belang van heldere communicatie, realistische verwachtingen en vroegtijdige betrokkenheid van bewoners bij de verdere ontwikkeling van ZLT-netten.

Aanbevelingen

Op basis van de belangrijkste resultaten hebben de onderzoekers een aantal aanbevelingen geformuleerd.  Ze bevelen onder meer aan om ZLT-netten niet alleen als energie-efficiënte oplossing te positioneren, maar ook als een oplossing die lokaal eigenaarschap en keuzevrijheid biedt aangezien veel bewoners er belang aan hechten dat ze onafhankelijk zijn van grote energiebedrijven en instanties. 

Ook sociale binding met de warmtebron vergroot de motivatie om voor een ZLT -net te kiezen. Als je gebruik kunt maken van warmtebronnen waarmee bewoners zich verbonden voelen, zoals een lokale plas, zal dit het enthousiasme doen toenemen.

Koplopers zijn enthousiast over nieuwe technologie. Daarom is het belangrijk om te investeren in sociale cohesie en koplopers en straatambassadeurs te ondersteunen als aanspreekpunt voor bewoners. Enthousiasme werkt immers vaak aanstekelijk. 

Bewoners willen zekerheid over de werking van nieuwe technologieën en hechten waarde aan tastbare voorbeelden. Daarom geven de onderzoekers het advies om te investeren in ‘proof of concepts’ en pilots in de wijk. Door te laten zien wat wel mogelijk is, haal je heel wat onzekerheid weg. 

Renovatiewerkzaamheden kunnen zorgen voor een barrière. Met een plan op maat en een duidelijke planning tijdens renovaties voor ZLT -netten kun je bewoners ontzorgen. Ze weten meteen waar ze aan toe zijn.

Er zijn subsidies beschikbaar waar diverse soorten ZLT -netten voor in aanmerking komen. Maar bij de Warmtenetten Investeringssubsidie (WIS) is bijvoorbeeld een minimum aantal aansluitingen (250) nodig voordat de subsidie verleend wordt, waardoor kleine netten niet in aanmerking komen. Het is aan te bevelen om subsidies aan te passen zodat kleine ZLT-netten in aanmerking komen en subsidies stapsgewijs toegankelijk zijn, ook vóórdat het aantal aansluitingen behaald is. 

Voor de toepassing van een ZLT-net bij VvE’s is vaak een wijziging van de splitsingsakte een barrière, maar in de praktijk lukt het toch vaak een VvE-pand aan te sluiten op het net zonder de akte te wijzigen. Het is aan te bevelen dat beleidsmakers regelgeving van splitsingsaktes aanpassen voor VvE’s, maar er zijn zeker ook mogelijkheden voor het aansluiten binnen de huidige kaders. 

Belangrijk is en blijft dat de business case moet kloppen. Daarom bevelen de onderzoekers aan om al vanaf de oriëntatiefase te werken aan een sluitende business case waarbij er ook inzicht is in marktconforme maandlasten.