Monitor Lokale Warmtetransitie 2026: Gemeenten willen door, maar duidelijke keuzes zijn nodig

Gemeenten willen verder met de warmtetransitie, maar de uitvoering dreigt vast te lopen. Dat blijkt uit de Monitor Lokale Warmtetransitie 2026 van het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW). Om de voortgang te behouden en de kansen van de warmtetransitie te benutten, zijn duidelijke keuzes nodig.

Jaarlijks rond deze tijd publiceerde NPLW de monitor Lokale Warmtetransitie in Beeld, die dit jaar een nieuwe naam heeft gekregen: Monitor Lokale Warmtetransitie. Met deze monitor worden de voortgang, kansen en knelpunten in kaart gebracht, om ervan te kunnen leren en te kunnen bijsturen. De belangrijkste bronnen zijn de vragenlijst die is uitgezet en de gesprekken die accounthouders van NPLW voerden met ambtenaren van ruim 100 gemeenten en 33 proeftuinen.

Uitvoering onder druk

Ondanks de stevige basis de er de afgelopen jaren is gelegd, o.a. door te werken aan isolatie, wijkgerichte plannen en samenwerking met bewoners en betrokken partijen, staan gemeenten voor grote uitdagingen. Netcongestie vertraagt elektrische warmteoplossingen, terwijl warmtenetten zonder aanvullende financiering vaak financieel niet haalbaar zijn. Daarnaast vragen nieuwe wetgeving zoals de Wcw en Wgiw, technische complexiteit en het creëren van draagvlak om extra kennis, capaciteit en ondersteuning.

Warmtetransitie biedt meer kansen dan alleen aardgasvrij wonen

Uit de monitor blijkt overduidelijk dat gemeenten door willen met de warmtetransitie. En daar hebben ze goede redenen voor. De warmtetransitie levert Nederland meer op dan alleen aardgasvrije gebouwen. Goed geïsoleerde woningen bieden meer comfort en collectieve warmteoplossingen dragen bij aan energiezekerheid. Ze kunnen de afhankelijkheid van het buitenland verkleinen en het overvolle elektriciteitsnet ontlasten.

In de monitor benoemen gemeenten en proeftuinen vijf factoren die hierbij bepalend zijn:

• Betaalbare collectieve warmteoplossingen. Dat vraagt om voldoende financiering voor een sluitende businesscase en zekerheid voor bewoners over tarieven.
• Warmte als een oplossing voor netcongestie. Collectieve warmte kan het stroomnet ontlasten. Geef warmteoplossingen daarom waar mogelijk voorrang bij een netaansluiting.
• Landelijke rugdekking voor lokaal draagvlak. Draagvlak opbouwen vraagt om stabiel, voorspelbaar beleid en duidelijke communicatie en steun vanuit de landelijke politiek en het Rijk.
• Eenvoudigere financiering, met perspectief na 2030. Er zijn eenvoudigere en structurele subsidieregelingen nodig, en snel duidelijkheid over de beschikbare financiële middelen na 2030.
• Voldoende uitvoeringskracht. Er is meer capaciteit en expertise nodig, zowel bij gemeenten zelf als bijvoorbeeld via expertpools en regionale samenwerking.

Wilt u de volledige Monitor Lokale Warmtetransitie 2026 lezen? Download het rapport hier.