Splitsing vastrecht warmte in Wcw?

In het ontwerpbesluit bij de Wet collectieve warmte (Wcw) overweegt het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) om een deel van het vaste warmtetarief niet langer door huurders, maar door verhuurders te laten betalen. Volgens het ministerie en de Tweede Kamer is dat eerlijker, omdat huurders nu dubbel zouden betalen. Ook de Woonbond is enthousiast over het idee van de minister. Huurders betalen via de huur namelijk al een cv-ketelreferentie en daarnaast via het vastrecht voor de warmteaansluiting. De maatregel moet per 1 januari 2028 ingaan.

Vereniging van Woningcorporaties Aedes begrijpt dat de betaalbaarheid van warmte voor huurders aandacht verdient, maar vindt dat de gekozen oplossing het probleem slechts verplaatst, zegt belangbehartiger bij Aedes, Daylam Dag. “Onze belangrijkste prioriteit is en blijft betaalbare warmte voor huurders. Maar deze maatregel maakt warmte voor huurders niet structureel betaalbaarder. Hij verschuift de rekening naar woningcorporaties, terwijl daarmee juist de investeringsruimte voor verduurzaming verdwijnt.”

De standpunten over de splitsing van de netkosten lopen uiteen. Zo stelt de Woonbond in een reactie op de website dat de splitsing van het vastrecht juist rechtvaardig is en dat die het draagvlak onder huurders voor de energietransitie versterkt. De Woonbond heeft jarenlang gelobbyd om deze, in hun ogen foute regelgeving, recht te zetten. Zij stellen dat huurders die op een warmtenet zijn aangesloten, al jarenlang honderden euro’s te veel vastrecht betalen.

Investeringscapaciteit

Volgens berekeningen van Aedes kunnen de extra kosten voor woningcorporaties oplopen tot circa 160 miljoen euro per jaar. Daarbij is uitgegaan van ongeveer 209.500 corporatiewoningen die momenteel op een warmtenet zijn aangesloten. Per woning gaat het gemiddeld om ongeveer 448 euro extra per jaar, rekent hij voor. “Dat zijn niet alleen extra exploitatiekosten. Het gaat ook ten koste van de investeringscapaciteit. Geld dat corporaties niet meer kunnen inzetten voor nieuwbouw, renovatie of verdere verduurzaming.”

Bestaande contracten aanpassen

Wat Aedes extra zorgen baart, is dat de voorgenomen splitsing niet alleen geldt voor nieuwe warmtenetaansluitingen. Ook bestaande contracten moeten worden aangepast, legt Dag uit. “Het betekent dat bestaande overeenkomsten opnieuw bekeken moeten worden. Dat is niet alleen een enorme administratieve operatie, maar roept ook juridische vragen op. Kun je bestaande afspraken zomaar wijzigen? Wij vinden dat dat eerst goed moet worden uitgezocht.” Samen met andere verhuurdersorganisaties bekijkt Aedes daarom welke vervolgstappen nodig zijn.

Businesscase warmtenetten

Volgens Dag komt de maatregel bovendien op een ongelukkig moment. Corporaties hebben nu al moeite om de businesscase van warmtenetten rond te krijgen. “Ik spreek veel corporaties die nu al zeggen dat warmtenetten financieel nauwelijks haalbaar zijn. Als daar deze extra kosten bovenop komen, wordt het nog moeilijker. Dan kun je je serieus afvragen hoeveel nieuwe projecten nog doorgaan.” Volgens hem staat dat haaks op de nationale klimaatdoelen. “We hebben met elkaar afgesproken dat warmtenetten een belangrijke rol spelen in de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Dan moet je voorkomen dat maatregelen die bedoeld zijn om de betaalbaarheid te verbeteren uiteindelijk juist de energietransitie afremmen.”

Rekening van huurder naar verhuurder

Aedes is niet tegen een discussie over de verdeling van de kosten, benadrukt Dag. Wel vindt de branchevereniging dat eerst naar alternatieven moet worden gekeken. “Als je de betaalbaarheid voor huurders wilt verbeteren, zijn er veel effectievere oplossingen. De overheid kan bijvoorbeeld het vastrecht afkopen of daarvoor subsidieregelingen inzetten. Daarmee los je het probleem op zonder de investeringsruimte van corporaties weg te nemen.”

Volgens hem is de huidige maatregel te veel gericht op één onderdeel van het systeem. “Je zoomt in op een relatief klein onderdeel van de warmtetarieven en verschuift vervolgens de rekening van de huurder naar de verhuurder. Maar daarmee los je het onderliggende probleem niet op.”

Socialisatie vaste kosten

Volgens Aedes ligt de oorzaak dieper dan de verdeling van het vastrecht. Dag wijst erop dat warmtenetten fundamenteel anders worden gefinancierd dan elektriciteits- en gasnetten. “Bij elektriciteit en gas worden de netkosten over een veel grotere groep gebruikers verdeeld. Bij warmte betalen alleen de aangesloten gebruikers mee aan het netwerk. Daardoor begint warmte eigenlijk al met een achterstand.”

Dat maakt warmtenetten volgens hem minder concurrerend. “De concurrentiepositie van warmte staat eigenlijk al met 3-0 achter. Als we vinden dat warmtenetten een maatschappelijke opgave zijn, dan hoort daar ook een maatschappelijke financiering bij.” Aedes pleit daarom voor meer socialisatie van de vaste kosten, zodat warmte een gelijker speelveld krijgt ten opzichte van andere energiesystemen.

Tijd om gesprek te voeren

Positief vindt Aedes dat het ministerie van KGG de invoering met een jaar heeft uitgesteld naar 1 januari 2028. Dag: “Daardoor ontstaat ruimte om de financiële, juridische en praktische gevolgen beter in kaart te brengen. Het is goed dat het ministerie erkent dat deze maatregel gevolgen heeft voor de investeringscapaciteit van corporaties. Dat geeft tijd om het gesprek te voeren. Maar alleen uitstel neemt onze zorgen niet weg.”

De komende periode wil Aedes samen met andere verhuurdersorganisaties in overleg blijven met het ministerie om te zoeken naar een oplossing die zowel de betaalbaarheid voor huurders als de voortgang van de warmtetransitie ondersteunt. “Wij willen best het gesprek voeren over wat een eerlijke kostenverdeling is. Maar als de uitkomst is dat corporaties miljoenen extra kwijt zijn en daardoor minder kunnen investeren in verduurzaming, dan schieten we ons doel voorbij.”